Strefa wsparcia

Kilka słów o rozwoju psychoseksualnym dzieci

Seksualność dzieci to temat trudny, często wstydliwy i kłopotliwy, a w większości przypadków zwyczajnie kontrowersyjny. Wiele osób nie wyobraża sobie, że dzieci mogą być istotami seksualnymi. Zewsząd padają mocne słowa mówiące o seksualizacji dzieci i potrzebie chronienia najmłodszych. Dlatego też warto zastanowić się, jak z naukowego i rozwojowego punktu widzenia wygląda kwestia seksualności dzieci? Kiedy się zaczyna, jak wygląda, co mieści się w rozwojowej normie, a co nie? Postaram się w tym krótkim artykule odpowiedzieć na te pytania.

Kiedy rozpoczyna się rozwój seksualny?

Kłopot z seksualnością najmłodszych to kłopot nas, dorosłych. Przywykliśmy patrzeć na tę sferę życia przez pryzmat dorosłej seksualności, zapominając, że dzieci postrzegają rzeczywistość w dużo bardziej niewinny sposób. Przyjmując dorosły punkt widzenia, rzeczywiście temat seksualności dzieciaków może niezdrowo pobudzać fantazję i zwyczajnie przerażać. Tymczasem rzeczywistość jest inna.

Seksualność jest wrodzoną funkcją organizmu, która motywuje nie tylko do osiągania przyjemności, ale również do tworzenia więzi z innymi, wchodzenia w relacje, czy wreszcie rozmnażania się. Człowiek jest istotą seksualną od początku swojego istnienia, a więc właściwie od momentu połączenia plemnika z komórką jajową. Już na tym etapie bowiem zygocie zostaje nadana tzw. płeć chromosomalna (odpowiednio XX lub XY). Płciowość natomiast stanowi podstawę seksualności każdej istoty ludzkiej.

Rozwój psychoseksualny zaczyna się więc już w życiu płodowym i trwa właściwie do końca życia. Na każdym etapie jest on specyficzny i zakłada osiągnięcie określonych zadań rozwojowych. W przypadku dzieci najmłodszych jest to odkrycie różnic między płciami oraz poszukiwanie odpowiedzi na pytanie, o to skąd się biorą dzieci? W tym czasie dzieci mają prawo do prezentacji różnorodnych seksualnych zachowań, które mogą wystraszać dorosłych a jednocześnie mieścić się w rozwojowej normie. W tym miejscu warto podkreślić, że dzieci w wieku przedszkolnym podejmując zachowania, które można określić mianem seksualnych nie kierują się popędem! Obudzi się on dopiero w okresie dojrzewania, kiedy znacząco zacznie podnosić się poziom hormonów płciowych. Motywacja maluchów jest dużo prostsza, choć nie mniej ważna. Dzieci kierują się ciekawością dotyczącą swojego ciała, jak również ciała innych osób, funkcji poszczególnych narządów, w tym płciowych, różnic między mężczyznami i kobietami, podejmowanych ról płciowych czy wreszcie tego, skąd się wzięły na świecie. Żeby znaleźć odpowiedzi na te ważne pytania maluchy podejmują szereg działań, które niekiedy budzą wątpliwości dorosłych. Spójrzmy na nie z bliska.

A boy walking with a girl

Autoerotyzm, czyli masturbacja dziecięca

Dzieci w wieku przedszkolnym masturbują się. Odkrywając swoje ciało, dotykając go maluchy orientują się, że niektóre jego części mogą być źródłem przyjemności. Oczywiście nie jest to przyjemność równoważna z orgazmem doświadczanym przez dorosłych. Odpowiedzialne są za to hormony płciowe, a właściwie ich niski poziom u człowieka będącego w okresie przedszkolnym. Dosyć szybko przedszkolaki orientują się, że zachowania autoerotyczne należy skrywać przed światem społecznym, że są one intymne i należy je podejmować w samotności. Taka masturbacja nie powinna budzić obaw rodziców. W momencie, kiedy dziecko przygotowuje się do pójścia do szkoły do głosu dochodzą inne, ważniejsze na ten moment zadania rozwojowe, takie jak np. podjęcie nauki czytania, pisania czy liczenia i dlatego masturbacja naturalnie wygasa.

Kiedy masturbacja dziecięca powinna budzić wątpliwości rodziców? Przede wszystkim wtedy, kiedy zagraża zdrowiu i życiu dziecka, np. przyjmując formę prób włożenia czegoś do pochwy, odbytu czy cewki moczowej. Taki dziwaczny sposób pobudzania się w literaturze fachowej nosi miano masturbacji eksperymentalnej i mówi o silnej potrzebie stymulacji, również poznawczej, a także konieczności dostarczenia sobie bodźców przez dziecko. Warto wówczas zastanowić się, w jaki sposób możemy malucha wesprzeć w dostarczeniu mu tego, czego potrzebuje ale w bezpieczny dla niego sposób.

Kiedy jeszcze rodzice mają prawo się zaniepokoić? Wtedy, kiedy dziecko masturbuje się, żeby zaspokoić potrzebę inną niż doznanie przyjemności. Taka masturbacja jest często widoczna (w przeciwieństwie do rozwojowej), pochłania dziecko, może utrudniać mu funkcjonowanie w rzeczywistości społecznej i wypełnianie zadań rozwojowych odpowiednich do fazy rozwoju, w której się znajduje. Ten typ masturbacji, zwany instrumentalną, nie przemija i wymaga podjęcia odpowiednich działań. Będą one miały na celu znalezienie jej funkcji oraz odkrycie, jaka potrzeba dziecka może być sfrustrowana, a następnie zaspokojenie owej potrzeby.

Jak odpowiadać na pytania?

Jakie jeszcze zachowania służą dziecku do tego, by eksplorować swoją seksualność? Dzieciaki w wieku przedszkolnym angażują się w szereg działań o charakterze orientacyjnym. Mają one zazwyczaj formę pytań o to, skąd się biorą dzieci czy tego, jakie są różnice między mężczyznami i kobietami, np. czy mama wygląda tak samo jak tata? Często pytania są zastępowane podglądaniem, np. w łazience w trakcie wykonywania czynności higienicznych lub eksponowaniem własnego ciała.

O czym warto pamiętać odpowiadając na intymne pytania dzieci? Przede wszystkim o mówieniu prawdy. Historie o bocianie już dawno odeszły do lamusa, nie wspominając o tym, że są zwyczajnym kłamstwem. Istotne jest także wypracowanie własnego słownika dotyczącego tej sfery życia, co może być zadaniem karkołomnym, lecz nie niemożliwym. No i najważniejsze. Dzieci w wieku przedszkolnym nie potrzebują wiedzieć szczegółów dotyczących aktu płciowego. Mało tego, one o nie nie pytają. Ponieważ myślą w sposób konkretny, potrzebują zwyczajnych, zwięzłych odpowiedzi na „niezwyczajne” pytania. Jeśli maluch pyta, o to skąd się wziął, odpowiedź, że z brzucha mamy będzie wystarczającą, chyba że dziecko eksploruje temat, wówczas warto za tym podążyć i udzielić dalszych wyjaśnień, oczywiście z pominięciem technicznych szczegółów dotyczących seksu.

A boy and a girl talking

Zabawa w dom

Inną grupą zachowań są zachowania interakcyjne, podejmowane z rówieśnikiem. Są to popularne zabawy w dom, ślub, małżeństwo czy narzeczonych, w których dzieci odtwarzają podejrzane w świecie dorosłych zachowania i związane z nimi role płciowe. Co ważne, baczna obserwacja zabaw dzieci stanowi doskonałe źródło wiedzy i może być pomocna przy ocenie tego, czy dziecko było narażone na nieodpowiednie zachowanie dorosłych. Niezwykle istotne jest podkreślenie faktu, że tego typu zabawy czy zachowania będą mieścić się w seksuologicznej normie rozwojowej po spełnieniu kilku, określonych warunków, m.in. dotyczących zachowania zdrowia ich uczestników, obopólnej zgody, czy tego, że odbywają się między osobami w tej samej fazie rozwojowej!

Podobnym źródłem informacji o rozwoju psychoseksualnym najmłodszych może być dziecięca twórczość. Maluchy w wieku przedszkolnym mogą na swoich rysunkach zaznaczać piersi, genitalia, ciążę czy tulące się osoby. Jeśli jednak narządy płciowe czy zachowania seksualne pojawiają się w dziecięcych rysunkach często, w niezwykłym kontekście, lub wykraczają znacząco poza wiedzę o seksualności człowieka dostępną przeciętnemu przedszkolakowi, wówczas warto zastanowić się, jakie doświadczenie dziecka odtwarza się na papierze.

Wiedza o tym, co mieści się w granicach normy a co poza te granice wychodzi jest podstawą mądrego i odpowiedzialnego wspierania dzieci w ich rozwoju psychoseksualnym. Drugim, niezwykle ważnym filarem tego wsparcia jest pozytywny stosunek do własnej, dorosłej seksualności. Warto jednak pamiętać, że jest ona różna od tej dziecięcej i że nie powinna być ona postrzegana przez pryzmat dorosłych zachowań seksualnych.

Autorka artykułu: Magdalena Hasiuk
 

Nauka zabawy u dzieci z autyzmem - kompedium
14 czerwca 2020
PSpowodowany pandemią czas, który dzieci w wieku przedszkolnym spędziły w domach razem z rodzicami dobiegł końca. W wyniku rozmrażania gospodarki ponownie otwierane są przedszkola i dzieci zaczynają do nich wracać.
18 czerwca 2019
Seksualność dzieci to temat trudny, często wstydliwy i kłopotliwy, a w większości przypadków zwyczajnie kontrowersyjny. Wiele osób nie wyobraża sobie, że dzieci mogą być istotami seksualnymi. Zewsząd padają mocne słowa
17 kwietnia 2019
“Co się dzieje w mojej głowie? Jak zacząć z dzieckiem rozmowę o zdrowej głowie?” to 32-stronicowa książeczka wydana przez wydawnictwo TADAM. Książka jest nowością wydawniczą, dotyczącą tematyki emocji autorstwa Molly

Najnowsze artykuły

18 czerwca 2019

strefa-wsparcia.pl

Strona stworzona w kreatorze www WebWave.